Relacja z debaty w Łodzi

W Łodzi odbyły się już dwie debaty na temat podziemnego państwa kobiet. Pierwszą z nich, która miała miejsce 20.11 w kinie Cytryna, prowadziła Iza Desperak. Druga odbyła się w Instytucie Filozofii UŁ (relacja wkrótce). Poniżej relacja z debaty w kinie Cytryna:

- Dlaczego nie zmienia się prawa antyaborcyjnego w Polsce, skoro i tak jest ono martwe? – zastanawiali się uczestnicy i uczestniczki dyskusji po pokazie filmu dokumentalnego „Podziemne państwo kobiet” w reżyserii Claudii Snochowskiej – Gonzalez i Anny Zdrojewskiej.

„Podziemne państwo kobiet” to film mocny, mający szansę zapoczątkować publiczną dyskusję o podziemiu aborcyjnym w Polsce. Osiem kobiet, które nielegalnie usunęły ciążę, opowiada w nim o swoich doświadczeniach: o nieludzkich warunkach w jakich odbywał się zabieg, o upokorzeniu i społecznym ostracyzmie. Niewiele z nich zdecydowało się w filmie pokazać swoją twarz, co dobitnie uzmysławia oglądającym, że aborcja w Polsce jest wciąż tematem tabu.

„Jest faktem to, że jest takie....trochę takie podziemne państwo kobiet w tej sprawie. Gdzieś oczywiście pojawiają się lekarze faceci, (…) ale to jest pewna umowa kobiet - niewypowiedziana. (…) To jest fakt po prostu, że kobiety usuwają ciążę i żadne prawo tego nie zmieni, a tylko ewentualnie zgnoi” – mówi jedna z bohaterek.

W latach 1956-1993 aborcja w Polsce była legalna, także z tzw. przyczyn społecznych („ze względu na trudne warunki życiowe kobiety ciężarnej”). Restrykcyjna ustawa, zakładająca trzy wyjątki od całkowitego zakazu dokonywania aborcji, weszła w życie 7 stycznia 1993 r. Nie uwzględniono przy jej przygotowywaniu efektów (mocno ograniczonych) społecznych konsultacji, nie odbyło się też referendum. Ruch obywatelski był bezradny wobec targów środowiska politycznego z Kościołem katolickim.
Po wprowadzeniu nowego prawa kobiety nie zaprzestały oczywiście usuwania ciąży; ustawa przyczyniła się jedynie do rozwoju nielegalnego podziemia, w którym według różnych szacunków dokonuje się od 80 do 200 tysięcy zabiegów rocznie. O dostępie do aborcji decydują dziś tylko pieniądze, według danych od 1,5 do 4 tys. zł.

- Jak to możliwe, że od połowy lat 90-tych, nie znalazła się żadna siła polityczna, która byłaby w stanie podjąć na nowo temat i doprowadzić do realnych zmian w nie działającym przecież ustawodawstwie? – zastanawiała się po pokazie publiczność. Powód jest jeden – walka o liberalizację prawa w tej kwestii oznacza wystąpienie przeciwko Kościołowi i rozpoczęcie walki o renegocjację owego „zgniłego kompromisu”, który został z nim zawarty 16 lat temu. Na podjęcie tego ryzyka, z oczywistych względów, nie zdecyduje się żadna z istniejących partii.

Dyskusja po pokazie doprowadziła do dosyć jednoznacznej konstatacji: dopóki na szczeblu rządowym kobiety nie będą wystarczająco silnie reprezentowane, niewiele się zmieni. Dopiero, gdy zwiększy się udział kobiet w sferze publicznej, sprawy dla nich ważne mają szansę przestać być tzw. „tematami zastępczymi”.

- Państwo forsuje mglistą ideę polityki prorodzinnej, ale interesuje się dzieckiem tylko dopóki się ono nie urodzi. Potem o swoje dziecko kobieta musi martwić się sama – stwierdziła jedna z uczestniczek dyskusji.
Publiczność zastanawiała się także, na ile obowiązujące prawo jest tożsame z wolą społeczeństwa. – Narodowe referendum nie odzwierciedliłoby statystyk, które pokazują, że połowa Polaków jest za legalizacją aborcji. Siła mobilizacyjna ruchu pro-life i Kościoła jest dużo większa, niż nielicznych i biednych organizacji pro-choice – zauważano.
Wielu przeciwników aborcji podkreśla, że istnieje możliwość oddania dziecka, którego kobieta nie jest w stanie wychować, do adopcji. – Domy dziecka nie są żadną alternatywą, zbyt dużo się dziś słyszy o zatrważających warunkach w nich panujących. I dla matki i dla dziecka to może być tragedia, zwłaszcza emocjonalna – mówiła jedna z uczestniczek dyskusji.
Rozmowa otarła się także o kwestię etyki: jak postępować mają lekarze, do których kobiety zwracają się po pomoc? Jak pogodzić światopogląd katolicki z niezbywalnym prawem do stanowienia o sobie i o swoim ciele?
Intencją twórczyń było stworzenie obrazu, który stałby się przyczynkiem do szerokiej debaty o prawach reprodukcyjnych kobiet. Na pewno nie ułatwia tej dyskusji wciąż tocząca się w przestrzeni publicznej walka o język – to co jedni nazywają ‘zygotą’ dla innych jest przecież ‘życiem poczętym’ (a więc aborcja – morderstwem). Czy rozmowa o prawach kobiet abstrahująca od kontekstów religijnych i etycznych jest w ogóle możliwa?
- Ja wiążę z tym filmem duże nadzieje – mówiła dr Iza Desperak z Nieformalnej Grupy Łódź Gender i stowarzyszenia „Same o Sobie S.O.S.”; - Ten film może okazać się strzałem w stopę dla walczących o zmianę ustawy antyaborcyjnej ze względu na swoją stronniczość – zauważyła z kolei inna z uczestniczek dyskusji.
Film można było obejrzeć do tej pory w kilkunastu miastach Polski. Warto by dotarł do jak najszerszego grona odbiorców, bo prowokuje dyskusje, których bez wątpienia w Polsce brakuje. Największą wartością filmu jest jednak to, że oddaje on głos samym kobietom, tym które boleśnie doświadczyły, co znaczy dokonać w Polsce aborcji.

Tekst: Małgorzata Łukomska